Twee vergeten kustbatterijen boven de baai van Cartagena

Vijftien minuten ten westen van het centrum van Cartagena ligt een van de zwaarste industriegebieden van Spanje: het Valle de Escombreras, met raffinaderij, tankparken en een energiecentrale. Wie daar langsrijdt, kijkt zelden omhoog. Dat is jammer, want boven dat dal ligt een beschermd kustgebergte met twee verlaten forten en het mooiste panorama van deze hele kust.

De wandeling is kort, goed begaanbaar en vrijwel gratis. En hij vertelt een stuk geschiedenis dat de meeste bezoekers van de Costa Cálida nooit tegenkomen.

De route: 6,8 kilometer, 180 meter omhoog

Sinds 2019 is dit een officiële route: het Sendero Punta de Aguilones, aangelegd door de havenautoriteit van Cartagena. De pista is breed en vlak, opengesteld voor wandelaars én fietsers, en telt heen en terug 6,8 kilometer met ongeveer 180 meter hoogteverschil. Het is een gehomologeerde aftakking van de GR-92, de lange-afstandsroute die de hele Spaanse Middellandse Zeekust volgt.

Bij de aanleg is de helling opnieuw beplant met zo’n 8.600 planten en bomen, waaronder de ciprés de Cartagena — een cipressoort die alleen hier voorkomt — en verder aleppodennen, dwergpalm, tijm en rozemarijn. U loopt dus niet door een kaal industrieterrein maar door beschermd Natura 2000-gebied.

Batería de Aguilones: vier kanonnen met een bereik van 21 kilometer

De eerste batterij ligt op de berg El Aguilón, op ruim honderdzeventig meter boven zee. Officieel heette hij C-7. Hij werd gebouwd binnen het fortificatieplan van 1926 — het Plan Primo de Rivera — dat de marinebases van Cartagena, El Ferrol en Mahón moest beschermen tegen aanvallen vanaf zee.

De bewapening bestond uit vier Vickers-stukken van 15,24 centimeter uit 1923, met een bereik van ruim 21 kilometer. Het vuur van deze batterij kruiste met dat van de batterijen Jorel en La Parajola, zodat de hele aanloop naar de haven bestreken werd.

De batterij is ook echt gebruikt. Op 6 maart 1939, in de slotdagen van de Burgeroorlog, opende Aguilones het vuur op La Parajola, nadat vanaf die stelling op schepen was geschoten. Wat volgde was een artillerieduel dat zo hevig was dat twee van de drie nog werkende stukken uitvielen; aan het eind van de oorlog waren de lopen onbruikbaar.

Twee batterijen van dezelfde stad, die op elkaar schoten. Zo dichtbij kwam de Burgeroorlog hier.

Daarna bleef de stelling nog decennia in dienst. De laatste schoten vielen in 1992; een jaar later ging de batterij uit dienst en werd hij ontmanteld. Sinds 7 augustus 1997 is Aguilones een Bien de Interés Cultural in de categorie Monumento.

Die status heeft het verval niet gestopt. Er is een restauratieplan van enkele miljoenen euro’s opgenomen in het landelijke beheerplan voor kustbatterijen, maar op dit moment staat het complex er vervallen en overwoekerd bij. Dat maakt het beeld ter plekke eerlijk gezegd sterker — en het bezoek voorzichtiger.

De doorsteek door de berg

Tussen de twee batterijen ligt het meest fotogenieke stuk van de route. Om de verbindingsweg aan te leggen is de tussenliggende heuvel in tweeën gehakt: u loopt door een smalle, kaarsrechte doorsteek met wanden van tientallen meters hoog. Lokaal staat die passage bekend als de Túnel del Viento, en op een winderige dag begrijpt u meteen waarom.

Batería de Conejos: het luchtdoelgeschut

De tweede stelling ligt hoger, op zo’n tweehonderd meter, en had een andere taak. Waar Aguilones op schepen richtte, was Conejos gebouwd tegen vliegtuigen: vier Vickers-luchtdoelkanonnen van 105/45 uit 1923, met eigen vuurleiding.

Tijdens de Burgeroorlog viel de batterij onder de luchtverdediging van de stad. Tussen 15 april 1937 en 21 juli 1938 vuurde de stelling 665 granaten af en kwam ze zeventien keer in actie tegen luchtaanvallen. De laatste scherpe oefening vond plaats in juli 1960; daarna werd het geschut afgevoerd.

De gebouwen zijn hier grotendeels intact: kazernes, magazijnen en dienstruimtes, met stenen gevels en verrassend zorgvuldig gemetselde vensteromlijstingen. Voor militair vastgoed uit de jaren dertig is dat ambachtelijker dan u zou verwachten.

Het uitzicht: twee werelden tegelijk

Wat deze wandeling bijzonder maakt, is dat u vanaf dezelfde kam twee volstrekt verschillende panorama’s heeft. Naar het zuiden en westen: open zee, de kust tot aan Cabo Tiñoso, het regionaal park Cabo Tiñoso-La Muela, het eiland Escombreras en het Isla de las Palomas.

En draait u zich om, dan ligt daar het complete energie- en petrochemisch complex van Escombreras: honderden opslagtanks, een centrale, kadewerken. Het is geen mooi uitzicht in de klassieke zin, maar het is wél indrukwekkend, en het legt in één blik uit waar deze streek haar geld verdient.

Wat dit betekent als u hier wilt kopen

Nu het deel dat wij er standaard bij zeggen. Deze wandeling ligt aan de westkant van Cartagena, en dat is een heel andere woonwereld dan de Mar Menor of La Manga.

• Industrie op korte afstand. Escombreras is een van de grootste energie- en chemieclusters van Spanje. Dat betekent werkgelegenheid en goede infrastructuur, maar ook zwaar vrachtverkeer en installaties in het zicht. Hoe zwaar dat weegt, verschilt sterk per adres en per windrichting.
• Beschermd gebied betekent geen bebouwing. De Sierra de la Fausilla valt onder Red Natura 2000. Uitzicht op die sierra raakt u dus niet zomaar kwijt aan nieuwbouw — een zeldzame zekerheid aan deze kust.
• Weinig toeristische druk. Wie rust zoekt en het hele jaar wil wonen, vindt hier prijzen die aan de kustplaatsen niet meer bestaan. Wie op vakantieverhuur mikt, zit hier verkeerd.
• Cartagena zelf is de trekker. De stad heeft ziekenhuizen, universiteit, theater, Romeins erfgoed en een compleet voorzieningenniveau. Voor permanente bewoning is dat een sterker argument dan een strandligging.

Het gebied ten westen van Cartagena, met het Valle de Escombreras en de Sierra de la Fausilla. Kaartmateriaal © OpenStreetMap-bijdragers.

Veelgestelde vragen